Thấm dần con chữ Khmer

Sóc Trăng có 377.000 người dân tộc Khmer, chiếm gần 29 phần trăm dân số của tỉnh, đông nhất vùng ĐBSCL. Việc học của bà con Khmer được quan tâm và hiện đã mở rộng nhiều trường lớp dạy song ngữ Khmer-Việt.

Việc học được đặt lên hàng đầu

Giờ tự học ở trường THPT Dân tộc Nội trú Sóc Trăng Ảnh: Xuân Lương

Đồng bào dân tộc Khmer, xã Đại Tâm (Mỹ Xuyên, Sóc Trăng) còn nghèo, hơn 80 phần trăm dân số là người Khmer nhưng việc học của con em họ luôn được coi trọng. Hiện, Đại Tâm đã có hàng trăm người Khmer là giáo viên, kỹ sư, bác sỹ, chủ doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND xã Ngô Quang Thế tâm sự: “Trước đây bà con Khmer thường suy nghĩ, không có cái ăn mới chết, không có cái chữ chẳng sao, nhưng bây giờ khác lắm rồi. Mọi người đã đặt việc lo cho con học hành lên hàng đầu. Toàn xã hiện có hơn 400 học sinh Khmer thi đậu vào các trường cao đẳng, đại học”.

Gia đình ông Diệp Tấn Phường ở ấp Đại Chí là một trường hợp tiêu biểu. Ông làm ruộng, vợ ông đẩy xe bán bánh mì, nhưng ba người con của ông đều được ăn học thành đạt.

Cô con gái đầu Diệp Thị Ngọc Thanh đã tốt nghiệp Đại học Sư phạm, hiện là Phó hiệu trưởng trường THPT Lê Lợi (TP Sóc Trăng); cô tiếp theo Diệp Thị Ngọc Thương, tốt nghiệp Đại học Cần Thơ, kỹ sư hóa học, công tác tại nhà máy bia Sài Gòn-Sóc Trăng; cậu út Diệp Minh Hoàng, tốt nghiệp Đại học Tài chính, công tác tại Ngân hàng Công thương Chi nhánh Sóc Trăng.

Gia đình ông Hứa Trung Hải ở ấp Tâm Trung, bán 20 công ruộng để lo cho hai người con lớn tốt nghiệp đại học. Gia đình ông Chung Hữu Duyên, cha chạy xe lôi, mẹ làm ruộng nuôi bốn người con học đại học. Gia đình ông Lâm Ươl ở ấp Đại Nghĩa Thắng có sáu người con đều đã học đại học.

Tiến dần đến phổ cập song ngữ

Trong hệ thống giáo dục chung, năm học 2009-2010 này, Sóc Trăng có trên 68.000 học sinh dân tộc Khmer ở 152 trường từ mầm non đến THPT, học song ngữ Việt – Khmer. Hệ thống trường dân tộc nội trú có 1.500 học sinh ở một trường THPT tại TP Sóc Trăng và sáu trường THCS ở các huyện Vĩnh Châu, Thạnh Trị, Kế Sách, Mỹ Tú, Mỹ Xuyên và Long Phú.

Sóc Trăng còn có Trường Bổ túc văn hóa Pali trung cấp Nam bộ, hàng năm đào tạo văn hóa và đào tạo giới nghiệp cho trên 100 sư sãi ở các tỉnh ĐBSCL. Tại 92 chùa Khmer trong tỉnh, cũng thường xuyên tổ chức các lớp dạy chữ Khmer miễn phí.

Việc dạy và học tiếng nói, chữ viết Khmer được chính quyền, phụ huynh học sinh quan tâm nên số lượng người học, biết chữ Khmer ngày càng tăng. Giáo viên dạy chữ Khmer được hưởng chính sách ưu đãi, phụ cấp thêm 50 phần trăm lương.

Học sinh Khmer được miễn học phí, muợn sách giáo khoa, cấp dụng cụ học tập. Với học sinh ở các trường dân tộc nội trú được nhà nước lo toàn bộ việc học hành, ăn, ở.

Toàn tỉnh đã có 3.070 giáo viên Khmer, chiếm hơn 24,1 phần trăm tổng số giáo viên. Trường Cao đẳng Sư phạm của tỉnh hàng năm tổ chức các khóa đào tạo giáo viên dạy hai thứ chữ, tạo nguồn bổ sung giáo viên cho các trường trong tỉnh.

Ông Trần Việt Hùng, GĐ Sở GD&ĐT Sóc Trăng, cho biết, năm học 2008-2009 vừa qua, sở tổ chức kiểm tra trên 6.600 học sinh, kết quả có 98 phần trăm học sinh được công nhận đạt trình độ tiếng Khmer.

Học sinh người Khmer ở Sóc Trăng được xét tuyển vào các trường đại học ngày càng tăng. Từ năm 2001 đến nay có 962 người được cử tuyển vào các trường đại học.

Xuân Lương (TPO)

Hơn 90% hộ dân đồng bào Khmer được dùng điện lưới quốc gia

LĐ) - Công ty Điện lực 2 (thuộc Tập đoàn Điện lực VN-EVN) đang triển khai việc xây dựng mới và nâng cấp lưới điện tại các vùng đồng bào dân tộc Khmer hiện chưa có điện tại 2 tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng, theo chỉ đạo của Chính phủ.

Theo tiến độ thực hiện, trong năm 2010 sẽ có khoảng hơn 40.000 hộ dân, trong đó trên 30.000 hộ là đồng bào Khmer có đời sống khó khăn, thu nhập thấp sẽ được ngành điện đưa điện đến tận nhà.

Ấp An Nhơn, xã Thới An Hội, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng có khoảng 50 hộ dân đồng bào Khmer, chủ yếu làm nghề nông, nhiều hộ nghèo phải đi làm thuê với mức thu nhập thấp.

Từ tháng 10.2009, Chi nhánh Điện lực Kế Sách đã triển khai lắp đặt lưới điện hạ thế, lắp côngtơ đo đếm điện tới tận hộ dân khiến người dân vô cùng phấn khởi vì được sử dụng điện sinh hoạt.

Theo Điện lực Sóc Trăng, đồng bào Khmer chiếm tới 50% sinh sống tại 2 tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng, hiện tỉ lệ hộ Khmer nghèo ở Trà Vinh là 48,3% và Sóc Trăng là 51,7%. Tỉ lệ số hộ dùng điện tại Trà Vinh và Sóc Trăng tính đến 5.2008 tương ứng là 87 và 87,7%, thì trong đó số hộ Khmer có điện chỉ đạt 80% (tại Trà Vinh) và 67,2% (tại Sóc Trăng). Do mức sống bình quân thực tế của bà con hiện rất thấp, nên điện năng tiêu thụ bình quân người Khmer chỉ đạt 65-75 kWh/người/năm (so với bình quân toàn quốc 637 kWh/người/năm)...

Ông Nguyễn Thanh Long - GĐ Điện lực Trà Vinh- cho biết: “Dự án cấp điện cho các hộ Khmer tại Trà Vinh sẽ được thực hiện tại 378 thôn ấp của 83 xã thuộc 7 huyện trong tỉnh, với tổng mức đầu tư khoảng 226,9 tỉ đồng. Tổng số hộ dân được cấp điện sinh hoạt từ dự án khoảng 19.923 hộ”.

Còn tại Sóc Trăng, ông Huỳnh Minh Hải - GĐ Điện lực - khẳng định: “Với tổng mức đầu tư là 305 tỉ đồng, sẽ có 20.388 hộ dân, chủ yếu là người Khmer được hưởng lợi từ dự án”. - Việc đầu tư sẽ bao gồm xây dựng mới và nâng cấp lưới điện. Riêng mạng điện trong nhà sẽ do các hộ tự bỏ kinh phí, song đối với các hộ nghèo đặc biệt khó khăn, hộ gia đình chính sách xã hội sẽ được UBND hai tỉnh hỗ trợ kinh phí, lấy từ nguồn vốn Chương trình 134, 135...

Để các dự án được triển khai đúng tiến độ, Cty Điện lực 2 cho biết: Dự án sử dụng nguồn vốn vay của Ngân hàng Phát triển Châu Á được ngân sách nhà nước cho vay lại nên cần có cơ chế và hướng dẫn cụ thể việc cấp vốn từ các bộ, ngành để quá trình thực hiện không bị chậm chễ.

Liên quan tới tiến độ đền bù, GPMB có khả năng cũng làm chậm tiến độ, Cty Điện lực 2 kiến nghị UBND hai tỉnh Sóc Trăng và Trà Vinh vận động các hộ dân trong vùng dự án hợp tác, nhằm hạn chế tối đa việc đền bù, xem đây là hình thức góp vốn của nhân dân cùng với Nhà nước đầu tư xây dựng lưới điện trên địa bàn.

Hồng Quân

Năm 2010: Nâng lễ hội đua ghe ngo lên Fesival Ooc-om-boc

"Sóc Trăng sẽ nâng lễ hội đua ghe ngo của tỉnh lên mức"Fesival Ooc-om-boc & đua ghe ngo Sóc Trăng"vào năm 2010, nhân dịp đại lễ kỷ niệm 1. 000 năm Thăng Long - Hà Nội và lâu dài sẽ được tỉnh tổ chức thường niên".

Đó là khẳng định của ông Lê Thanh Cần - Phó chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng - tại Hội thảo khoa học"Bảo tồn và phát huy Lễ hội Ooc-om-boc & đua ghe ngo Sóc Trăng"do tỉnh Sóc Trăng và Viện Văn hóa nghệ thuật VN Phân viện TPHCM vừa phối hợp tổ chức.

Lễ hội Ooc-om-boc của người Khmer Sóc Trăng (nói riêng) và Nam Bộ (nói chung) là tổng thể của một nét sinh hoạt văn hoá, văn nghệ, tín ngưỡng và lễ hội của những cư dân nông nghiệp; trong đó chủ điểm là lễ hội Ooc-om-boc, là hội đua ghe ngo.

Lễ hội diễn ra trong 3 ngày với những hoạt động mang tính tính ngưỡng; đêm rằm là lễ cúng trăng để tạ ơn thần mặt trăng, dâng lên người những sản vật đầu tiên của một vụ mùa và thả đèn nước (Loy- pro- típ).

Hôm sau là hội đua ghe ngo với ý nghĩa đưa nước ra biển cả, trả nước về cho thần rắn Naya.

Dù nhìn ở góc độ nào, các nhà nghiên cứu đều có chung nhận xét: Lễ hội Ooc-om- boc - đua ghe ngo ở Sóc Trăng có những nét độc đáo riêng biệt.

TS Phú Văn Hẳn - Trung tâm Nghiên cứu dân tộc và tôn giáo, Viện Phát triển bền vững vùng Nam Bộ - nhận định:"Đây là một lễ hội độc đáo mang tính dân tộc và cộng đồng rất cao của người Khmer Sóc Trăng. Việc lễ hội này trở thành lễ hội chung của quốc gia là xứng đáng".

Còn riêng với mảng bảo tồn, ông đề nghị:"Trước hết cần phải giữ gìn được những bản sắc độc đáo đó thông qua các hoạt động phục dựng, biên soạn tài liệu và cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn".

Nhìn chung ý kiến của các nhà nghiên cứu tại hội thảo đều cho rằng ngoài việc bảo tồn, gìn giữ bản sắc thì cần phải nâng tầm và đưa lễ hội ngày càng vươn xa để xứng tầm với một hoạt động nằm trong hệ thống lễ hội thường niên của quốc gia.

Hiện nay, Sóc Trăng đã hoàn thành đường đua ghe ngo trên kênh Maspero dài 1.200 mét với hai dãy khán đài cùng bờ kè có phân cấp để phục vụ người đến xem. Những con đường vào khu vực đường đua, các công trình phụ trợ (bãi đỗ xe, nhà điều hành, nhà nghỉ cho VĐV) cũng đã được khởi công xây dựng... Nhưng quan trọng hơn cả là, đến thời điểm này, tất cả 84 điểm chùa Khmer trong tỉnh đều đã có ghe ngo hoặc được hỗ trợ đóng mới ghe là cơ sở vững chắc để Sóc Trăng tổ chức thành công Festival Ooc-om-boc vào năm 2010.

Còn lễ hội đua ghe ngo năm nay với số lượng trên 60 ghe tham gia (dự kiến) sẽ là bước"tổng dượt"cho Festival.

Nguồn: LĐ (vietravel-vn.com)

Sóc Trăng: Quan tâm dạy chữ cho học sinh người Khmer

Theo số liệu của Sở GD&ĐT Sóc Trăng, hiện nay toàn tỉnh có 1 trường THPT Dân tộc nội trú của tỉnh và 5 Trường THCS dân tộc nội trú ở các huyện Vĩnh Châu, Thạnh Trị, Kế Sách, Mỹ Tú, Mỹ Xuyên với gần 1.500 học sinh.

Trong hệ thống giáo dục chung, năm học 2009-2010 này, toàn tỉnh có trên 68.000 học sinh là con em đồng bào Khmer học 2 thứ chữ, Việt và Khmer. Ngoài dạy chữ Khmer trong hệ thống trường phổ thông và trường dân tộc nội trú, tại 92 chùa Khmer trong tỉnh và các phum, sóc cũng thường xuyên tổ chức các lớp dạy chữ Khmer miễn phí cho con em và người dân tộc Khmer.

Việc dạy và học tiếng nói, chữ viết Khmer được các cấp uỷ, chính quyền địa phương, phụ huynh và học sinh ủng hộ quan tâm nên số lượng người học, biết chữ Khmer ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, giáo viên dạy chữ Khmer cũng được hưởng chính sách ưu đãi đặc biệt, được hưởng phụ cấp thêm 50% lương, với học sinh là con em đồng bào dân tộc Khmer còn được miễn học phí, hưởng chế độ chính sách ưu đãi, được cấp dụng cụ học tập và mượn sách giáo khoa để học tập, riêng học sinh học trong hệ thống trường dân tộc nội trú được nhà nước chăm lo toàn bộ từ học hành, ăn, ở và các chế độ khác…

Ông Trần Việt Hùng, Giám đốc Sở GD&ĐT Sóc Trăng, cho biết: Để nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Khmer, hàng năm ngành Giáo dục tỉnh có tổ chức kiểm tra nhiệm ý môn tiếng Khmer, riêng năm học 2008-2009 vừa qua, Sở đã tổ chức kiểm tra đối với trên 6.600 học sinh, kết quả có khoảng 98% học sinh được công nhận đạt trình độ tiếng Khmer, ngoài ra tỉnh còn tổ chức các cuộc thi học sinh giỏi tiếng Khmer cấp trường, cấp huyện và cấp tỉnh, tạo không khí học tập và phấn đấu của học sinh.
(Theo CAND )

Năm 2010: Sóc Trăng đầu tư trên 60 tỷ đồng giải quyết nước sinh hoạt cho hộ Khmer nghèo (06/01/2010)

Thực hiện một số chính sách hỗ trợ cho đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng. Năm 2010 Sóc Trăng sẽ tập trung chỉ đạo giải quyết căn cơ vấn đề nước sạch sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc Khmer nghèo trong tỉnh. Qua đó, tập trung giải quyết hỗ trợ nước sinh hoạt cho 20.000 hộ đồng bào Khmer nghèo với tổng mức đầu tư 60 tỷ 282 triệu đồng.

Các hạng mục sẽ được tập trung xây dựng như: Công trình nước tập trung và kết nối đồng hồ nước trị giá 47 tỷ đồng; giếng khoan kiểu UNICEF là 3 tỷ 759 triệu đồng; trang bị lu hoặc bể chứa nước sinh hoạt là 9 tỷ 523 triệu đồng. Nguồn vốn đầu tư của dự án này do ngân sách Trung ương cấp 54 tỷ 254 triệu đồng, vốn ngân sách địa phương là 6 tỷ 028 triệu đồng. Đây là một trong những chương trình an sinh xã hội lớn của Sóc Trăng nhằm tạo điều kiện cho hộ đồng bào Khmer nghèo trong tỉnh được hưởng lợi ích từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, góp phần nâng cao từng bước đời sống của hộ nghèo và đảm bảo có nguồn nước sạch được phục vụ cho các đối tượng nghèo để giữ gìn sức khỏe vệ sinh môi trường./.

Văn Trinh

Xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ ANTQ vùng dân tộc Khmer Nam Bộ

Đến dự hội nghị có Thượng tướng Nguyễn Khánh Toàn - Uỷ viên TW Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Công an; Trung tướng Lê Quý Vương - Tổng cục trưởng Tổng cục XDLL; đại diện Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ cùng lãnh đạo Công an 18 tỉnh, thành có đồng bào Khmer sinh sống…
Thượng tướng Nguyễn Khánh Toàn cùng các đại biểu.
Dân tộc Khmer Nam Bộ có khoảng 1,3 triệu người. Theo báo cáo, 6 tháng đầu năm 2009, các địa phương có đồng bào dân tộc Khmer sinh sống đã huy động lực lượng, áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa xã hội, phòng ngừa nghiệp vụ, đấu tranh trấn áp các loại tội phạm, nhiều địa phương tình hình tội phạm, TTATXH được giảm so với cùng kỳ 2008.
Với nhiều hoạt động đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ ANTQ, từ đó đã phát triển và nhân rộng nhiều mô hình thiết thực và hiệu quả như: Mô hình "Biên giới bình yên, nội biên vững mạnh" ở Long An; mô hình "Xã, phường vững mạnh về quốc phòng an ninh" ở Sóc Trăng; mô hình "3 quản, 3 chống, 3 xây" của Hội Cựu chiến binh An Giang; mô hình "Ấp, khóm, gia đình an toàn về ANTT" ở Trà Vinh… Đặc biệt, mô hình "Tiếng kẻng ANTT" của Long An đã được Tổng cục XDLL - CAND chỉ đạo sơ kết, nhân rộng ra 21 tỉnh, thành phố Nam Bộ.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thượng tướng Nguyễn Khánh Toàn đánh giá cao công tác giữ gìn ANTT nói chung, trong khu vực đồng bào Khmer nói riêng của Công an 18 tỉnh, thành phía Nam trong thời gian vừa qua. Đồng thời, Thứ trưởng Nguyễn Khánh Toàn cũng chỉ đạo lực lượng Công an các tỉnh, thành có đồng bào Khmer sinh sống một số công tác trọng tâm trong thời gian tới. Nhất là, nghiên cứu cải tiến các nội dung, hình thức phát triển phong trào toàn dân bảo vệ ANTQ. Lồng ghép sáng tạo các nội dung đó với phong trào phát triển sản xuất, chăm lo y tế, giáo dục và các phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá khu dân cư".
Có các hình thức thi đua, động viên thiết thực để nhân dân phát huy vai trò làm chủ, tự giác tích cực tham gia giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện, mâu thuẫn phức tạp trong nội bộ nhân dân. Tham gia phát hiện đấu tranh, phòng chống các loại tội phạm và giáo dục giúp đỡ những người lầm lỡ trở về với con đường làm ăn lương thiện…
(Theo CAND )

Chùa Dơi - giữ hồn kiến trúc Khmer Nam Bộ

Hơn 2 năm sau vụ hoả hoạn xảy ra rạng sáng ngày 15/8/2007, chùa Dơi (Wathsêrâytecho Mahatup hay còn gọi là chùa Mã Tộc) ở thị xã Sóc Trăng,tỉnh Sóc Trăng đã hoàn thành trùng tu xây dựng.
Tổng kinh phí trùng tu xây dựng lại khoảng 4 tỷ đồng. Trong đó, riêng phần chính điện là 2,7 tỷ đồng. Ngôi Dơi đã có trên 400 năm tuổi, được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1999 và là ngôi chùa thờ duy nhất Phật Thích Ca của cộng đồng dân tộc Khmer Nam Bộ tại tỉnh Sóc Trăng. Chùa có tên là chùa Dơi vì ngôi chùa này từ lâu đã là nơi trú ẩn của khoảng 1 triệu con dơi, phần lớn có sải cánh 1-1,2 m, những con lớn nhất có sải cánh lên tới 1,5 m.
Chùa gồm 3 công trình kiến trúc chính là chính điện, Sala và nhà thờ cố lục cả Thạch Chia, người có công trong việc trùng tu lại ngôi chùa. Ngày 15/8/2007, gian chính điện của chùa (rộng khoảng 200 m²) đã phát hoả. Ngọn lửa đã thiêu rụi toàn bộ mái trên của chính điện, cửa gỗ, cột, kèo, hàng chục tượng Phật và nội thất bên trong. Theo ông Võ Thanh Tòng, Phòng nghiệp vụ Du lịch, Sở VH, TT&DL tỉnh Sóc Trăng cho biết, chùa được xây dựng, trùng tu lại gần giống hệt như lúc trước. Tất cả đều theo lối kiến trúc truyền thống Khmer ở Đồng bằng Sông Cửu Long.
Ờ đồng bằng sông Cửu Long có chừng 600 ngôi chùa của đồng bào dân tộc Khmer, thì chùa Dơi nổi lên như một quần thể kiến trúc đẹp vào bậc nhất. Ngay từ cổng vào cho đến kiến trúc mái chùa đã cho thấy nét tinh xảo đặc trưng. Mái chùa gồm hai tầng lớp ngói mầu. Phía đầu hồi, bốn đầu mái được chạm trổ tinh xảo hình rắn Naga cong vút. Trên đỉnh chùa có một ngọn tháp nhọn. Hàng cột đỡ bao quanh chùa, mỗi cột có một tượng tiên nữ Kemnar đôi tay chắp trước ngực như đang cất lời đón chào khách thăm viếng. Trong chính điện (sanctury) có một pho tượng Phật Thích Ca cao khoảng mét rưỡi.
Bên ngoài chính điện được trang trí bằng các hoa văn, phù điêu mang đặc trưng của kiến trúc Khmer Nam Bộ. Bên trong, là câu chuyện về sự tích Đức Phật Thích Ca qua 28 bức tranh được vẽ trên tường. Những bức tranh miêu tả cuộc đời Đức Phật, từ lúc ra đời tới khi được khai minh rồi nhập Niết bàn. Bên cạnh đó còn có một pho tượng sinh động miêu tả Đức Phật cưỡi trên rắn thần Muchalinda. Các bức tranh được sắp xếp lại theo một trật tự logic hơn để người xem dễ hiểu.
Trong khu vườn rộng còn có nhiều bảo tháp (stupa) chứa di hài các nhà sư quá cố, có lò hoả táng, nhà ở của các sư và nhà hội Sa La như kiểu nhà rông hay hội trường...
Ngoài không gian để thờ cúng, chùa Dơi còn có khoảng không gian rất rộng cho nhiều loại cây cối khác nhau. Chính nét thanh tịnh và độc đáo của chùa mà mỗi ngày đều có rất nhiều du khách viếng thăm nơi đây. Dưới vườn chùa rợp bóng mát, hàng đàn dơi treo mình ngủ trên cây trong không gian bình yên, trong môi trường trong lành ở chùa Mahatup.